విరాటపర్వ - అధ్యాయ 039
॥ శ్రీః ॥
4.39. అధ్యాయః 039
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Topics
ఉత్తరేణ కురుసేనావలోకనమాత్రేణ రథాదవస్కంద్య భయాత్పలాయనం ॥ 1 ॥ తమనుధావినాఽర్జునేన తస్య కేశపాశే గ్రహణేన పరిసాంత్వనపూర్వకం పునా రథారోపణం ॥ 2 ॥ తథా తేన సహ గాండీవాద్యానయనాయ శమీంప్రతి గమనం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-0x(3162)(30009)
స రాజధాన్య నిర్యాయ వైరాటిరకుతోభయః।
ప్రయాహీత్యబ్రవీత్సూతం యత్ర తే కురవో గతాః ॥ 1 ॥ 4-39-1(30010)
సమవేతాన్కురూన్సర్వాంజిగీషూనవజిత్య వై।
గాశ్చైతాః క్షిప్రమాదాయ పునరేష్యాంయహం పురం ॥ 2 ॥ 4-39-2(30011)
తతస్తాంశ్చోదయామాస సదశ్వాన్పాండునందనః ॥ 3 ॥ 4-39-3(30012)
తే హయా నరసింహేన చోదితా వాతరంహసః।
ఆలిఖంత ఇవాకాశమూహుః కాంచనమాలినః ॥ 4 ॥ 4-39-4(30013)
నాతిదూరమథో గత్వా మాత్స్యపుత్రధనంజయౌ ।
అవైక్షేతామవిత్రస్తౌ కురూణాం బలినాం బలం ॥ 5 ॥ 4-39-5(30014)
శ్మశానమభితో గత్వా శూరౌ దదృశతుఃకురూన్ ॥ 6 ॥
తదనీకం మహత్తేషాం విస్తృతం సాగరోపమం । 4-39-6(30015)
సర్పమాణమివాకాశే వనం బహులపాదపం ॥ 7 ॥
దదృశే పార్థివో రేణుర్జనితస్తేన సర్పతా। 4-39-7(30016)
దృష్టిప్రణాశో భూతానాం దివస్పృక్కురుసత్తమ ॥ 8 ॥
తదనీకమథో వీక్ష్య గజాశ్వరథసంకులం । 4-39-8(30017)
కర్ణదుర్యోధనకృపైర్గుప్తం శాంతనవేన చ ।
ద్రోణేన సహ పుత్రేణ మహేష్వాసేన ధీమతా ॥ 9 ॥ 4-39-9(30018)
హృష్టరోమా భయోద్విగ్నో నిమీల్య స్వదృశౌ తదా।
కంపమానశరీరశ్చ పార్థం వైరాటిరబ్రవీత్ ॥ 10 ॥ 4-39-10(30019)
నోత్సహే కురుభిర్యోద్ధుం రోమహర్షం హి పశ్య మే।
బహుప్రవీరమత్యుగ్రం దేవైరపి దురాసదం।
ప్రతియోద్ధుం న శక్నోమి కురుసైన్యం భయానకం ॥ 11 ॥ 4-39-11(30020)
నాశంసే భారతీం సేనాం ప్రవేష్టుం భీమకార్ముకాం।
దేవైరపి సహేంద్రేణ న శక్యం కింపునర్నరైః ॥ 12 ॥ 4-39-12(30021)
రథనాగాశ్వకలిలం పత్తిధ్వజసమాకులం ।
దృష్ట్వైవ హి పరానీకం మనః ప్రవ్యథతీవ మే ॥ 13 ॥ 4-39-13(30022)
యత్ర ద్రోణశ్చ భీష్మశ్చ కృపః కర్ణో వివింశతిః ।
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లికః ।
దుర్యోధనస్తథా రాజా వీరో దుర్మర్షణః పరః ॥ 14 ॥ 4-39-14(30023)
నీతిమంతో మహేష్వాసాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః ।
మత్తా ఇవ మహానాగా యుక్తధ్వజపతాకినః ॥ 15 ॥ 4-39-15(30024)
నీతిమంతో మహేష్వాసాః సర్వార్థకృతనిశ్చయాః ।
తాంజేతుం సమరే శూరాందుర్బుద్ధిరహమాగతః ॥ 16 ॥ 4-39-16(30025)
దృష్ట్వైవ హి కురూన్సర్వాన్వ్యూఢానీకాన్ప్రహారిణః ।
హృషితాని చ రోమాణి కశ్మలేనాహతం మనః ॥ 17 ॥ 4-39-17(30026)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-17x(3163)
దృష్ట్వా తు మహతీం సేనాం కురూణాం దృఢధన్వినాం।
పరిదేవయతే మందః సకాశే సవ్యసాచినః ॥ 18 ॥ 4-39-18(30027)
త్రిగర్తాన్మే పితా యాతః శూన్యే వై ప్రణిధాయ మాం।
సర్వాం సేనాముపాదాయ న మే సంతీహ సైనికాః ॥ 19 ॥ 4-39-19(30028)
అహమేకో బహూన్బాలః కృతాస్త్రానకృతశ్రమః।
ప్రతియోద్ధుం న శక్నోతి నివర్తయ బృహన్నలే ॥ 20 ॥ 4-39-20(30029)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-21x(3164)
తం తథా వాదినం తత్ర బీభత్సుః ప్రత్యభాషత।
సంప్రహస్య పునస్తం వై సర్వలోకమహారథః ॥ 21 ॥ 4-39-21(30030)
భయేన దీనరూపోఽసి ద్విషతాం హర్షవర్ధనః ।
న చ తావత్కృతం కించిత్పరైః కర్మ రణాజిరే ॥ 22 ॥ 4-39-22(30031)
స్వయమేవ చ మామాత్థ నయ మాం కౌరవాన్ప్రతి ।
సోహం త్వాం తత్ర నేష్యామి యత్రైతే బహులా ధ్వజాః ॥ 23 ॥ 4-39-23(30032)
మధ్యమామిషగృధ్రూనాం కురూణామాతతాయినాం ।
నేష్యామి త్వాం మహాబాహో మా త్వం హి విమనా భవ।
సముద్రమివ గంభీరం కురుసైన్యమరిందమ ॥ 24 ॥ 4-39-24(30033)
స్త్రీసకాశే ప్రతిజ్ఞాయ పురుషాణాం హి శృణ్వతాం।
వికత్థమానో నిర్యాత్వా బ్రూషి కిం నాత్ర యుద్ధ్యసే ॥ 25 ॥ 4-39-25(30034)
తథా స్త్రీషు ప్రతిశ్రుత్య పౌరుషం పురుషేషు చ।
రథమారుహ్య నిర్యాత్వా కిమర్థం నావబుధ్యసే ॥ 26 ॥ 4-39-26(30035)
న చేద్విజిత్య గాస్త్వం హి నగరం ప్రతియాస్యసి।
ప్రహసిష్యంతి వీరాస్త్వాం నరా నార్యశ్చ సంగతాః ॥ 27 ॥ 4-39-27(30036)
అహమప్యస్మి సైరంధ్ర్యా స్తుతః సారథ్యకర్మణి ।
నాహం శక్నోంయనిర్జిత్య గాః ప్రయాతుం పురం ప్రతి ॥ 28 ॥ 4-39-28(30037)
స్తోత్రేణ చైవ సైరంధ్ర్యాస్తవ వాక్యేన చోదితః ।
కథం న యుద్ధ్యేయమహం కురూనేతాన్స్థిరో భవ ॥ 29 ॥ 4-39-29(30038)
ఉత్తర ఉవాచ। 4-39-30x(3165)
కామం హరంతు మాత్స్యానాం భూయాంసః కురవో ధనం।
ప్రహసంతు చ మాం నార్యో నరా వాఽపి బృహన్నలే ॥ 30 ॥ 4-39-30(30039)
సంగ్రామేణ న మే కార్యం గావో గచ్ఛంతు చాపి మే ।
నగరం చ ప్రవేక్ష్యామి పశ్యతస్తే బృహన్నలే ॥ 31 ॥ 4-39-31(30040)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-32x(3166)
ఇత్యుక్త్వా ప్రాద్రవద్భీతో రథాత్ప్రస్కంద్య కుండలీ।
త్యక్త్వా మానం సుసంత్రస్తో విసృజ్య సశరం ధనుః ॥ 32 ॥ 4-39-32(30041)
అర్జున ఉవాచ। 4-39-33x(3167)
నైష శూరైః స్మృతో ధర్మః క్షత్రియస్య పలాయనం।
శ్రేయో హి మరణం యుద్ధే న భీతస్య పలాయనం ॥ 33 ॥ 4-39-33(30042)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-34x(3168)
ఏవముక్త్వా తు కౌరవ్యః సోఽవప్లుత్య రథోత్తమాత్।
తమన్వధావద్ధావంతం రాజపుత్రం ధనంజయః ।
దీర్ఘాం వేణీం విధూన్వానః సాధు రక్తే చ వాససీ ॥ 34 ॥ 4-39-34(30043)
విక్రమంతం పదన్యాసైర్నమయంతం చ భూతలం ।
విధూయ వేణీం ధావంతమజానంతోఽర్జునం తదా।
సైనికాః ప్రాహసన్కేచిద్యోషిద్రూపమవేక్ష్య తం ॥ 35 ॥ 4-39-35(30044)
తం చ శీఘ్రం ప్రధావంతం సంప్రేక్ష్య కురవోఽబ్రువన్ ।
కోఽయం ధావత్యసంగేన పూర్వం ముక్త్వా రథోత్తమం ॥ 36 ॥ 4-39-36(30045)
క ఏష వేషసంచ్ఛన్నో భస్మనేవ హుతాశనః।
కించిదస్య యథా పుంసః కించిదస్య యథా స్త్రియః ॥ 37 ॥ 4-39-37(30046)
ఇత్యేవం సైనికాః ప్రాహుర్ద్రోణస్తానిదమబ్రవీత్ ।
ఆచార్యః కురుపాండూనాం మతౌ శుక్రాంగిరోపమః ॥ 38 ॥ 4-39-38(30047)
కిం విచారేణ వః కార్యమేతేనానుసృతేన వా।
ధావంతమనుధావంశ్చ నిర్భయో భయవిప్లుతం ।
వేణీకలాపం నిర్ధూయ ప్రవిభాతి నరర్షభః ॥ 39 ॥ 4-39-39(30048)
ఆకారమర్జునస్యేవ క్లీబరూపం బిభర్తి చ।
రూపేణ పార్థసదృశః స్త్రీవేషసమలంకృతః ॥ 40 ॥ 4-39-40(30049)
తదేవైతచ్ఛిరోగ్రీవం తౌ బాహూ పరిఘోపమౌ ।
తత్తదేవాస్య విక్రాంతం నాయమన్యో ధనంజయాత్ ॥ 41 ॥ 4-39-41(30050)
అమరేష్వివ దేవేంద్రో మనుష్యేషు ధనంజయః।
ఏకః కోస్మానుపాయాయాదన్యో లోకే ధనంజయాత్ ॥ 42 ॥ 4-39-42(30051)
ద్రోణేన చైవముక్తస్తు కర్ణః ప్రోవాచ బుద్ధిమాన్।
ఏకః పుత్రో విరాటస్య శూన్యే సంనిహితః పురే ॥ 43 ॥ 4-39-43(30052)
స ఏష కిల నిర్యాతో బాలభావాన్న పౌరుషాత్।
క్లీబం వై సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః ॥ 44 ॥ 4-39-44(30053)
ఛన్నం సత్రేణ వై నూనం జానీధ్వం యాంతమర్జునం ।
తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః ।
కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ॥ 45 ॥ 4-39-45(30054)
ఉత్తరః సారథిం కృత్వా నిర్యాతో నగరాద్బహిః।
స నో మన్యే ధ్వజం దృష్ట్వా భీత ఏష పలాయతి ॥ 46 ॥ 4-39-46(30055)
కృప ఉవాచ। 4-39-47x(3169)
నూనం తమేవ ధావంతం జిఘృక్షతి ధనంజయః।
సారథిం హ్యుత్తరం కృత్వా స్వయం యోద్ధుమిహేచ్ఛతి ॥ 47 ॥ 4-39-47(30056)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-48x(3170)
ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశంతః పృథక్పృథక్।
న చ వ్యవసితుం వీరా అర్జునం శక్నువంతి తే ॥ 48 ॥ 4-39-48(30057)
దుర్యోధన ఉవాచేదం సైనికాన్రథసత్తమాన్ ।
అర్జునో వాసుదేవో వా రామః ప్రద్యుంన ఏవ వా।
తే హి నః ప్రతిసంయాతుం సంగ్రామే న హి శక్నుయుః ॥ 49 ॥ 4-39-49(30058)
అన్యో వై క్లీబరూపేణ యద్యాగచ్ఛేద్గవాం పదం।
శస్త్రైస్తీక్ష్ణైరర్పయిత్వా పాతయిష్యామి భూతలే ।
కథమేకతరస్తేషాం సమస్తాన్యోధయేత్కురూన్ ॥ 50 ॥ 4-39-50(30059)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-51x(3171)
ఛన్నం తథా తం వేషేణ పాండవం ప్రేక్ష్య సైనికాః।
అర్జునేతి చ నేత్యేవ న వ్యవస్యంతి తే పునః।
ఇతి స్మ కురవః సర్వే విమృశంతః పునః పునః ॥ 51 ॥ 4-39-51(30060)
దృఢేవధీ మహాసత్త్వః శక్రతుల్యపరాక్రమః ।
అద్యాగచ్ఛతి చేద్యోద్ధుం సర్వం సంశయితం బలం ॥ 52 ॥ 4-39-52(30061)
న చాప్యన్యతరం తత్ర వ్యవస్యంతి ధనంజయాత్ ॥ 53 ॥ 4-39-53(30062)
ఉత్తరం తు ప్రధావంతమనుద్రుత్య ధనంజయః।
గత్వా శతపదం తూర్ణం కేశపక్షే పరామృశత్ ॥ 54 ॥ 4-39-54(30063)
మా మా గృహాణ భద్రం తే దాసోఽహం తే బృహన్నలే।
ఇతి వాదినమేవాశు ధావంతం తరసాఽగ్రహీత్।
విరాటపుత్రం బీభత్సుర్బలవానరిమర్దనః ॥ 55 ॥ 4-39-55(30064)
సోఽర్జునేన పరామృష్టః పర్యదేవయదార్తవత్ ।
బహులం కృపణం చైవ విత్తం ప్రావేదయద్బహు ॥ 56 ॥ 4-39-56(30065)
సువర్ణమణిముక్తానాం యద్యదిచ్ఛసి దద్మి తే।
హస్తినోశ్వాన్రథాన్గావః స్త్రియశ్చ సమలంకృతాః ॥ 57 ॥ 4-39-57(30066)
శాతకుంభస్య శుద్ధస్య శ్రేష్ఠస్య రజతస్య చ।
దదామి శతనిష్కం తే ముంచ మాం త్వం బృహన్నలే ॥ 58 ॥ 4-39-58(30067)
షష్టిం స్వలంకృతాః కన్యా గ్రామమేకం దదామి తే।
ముంచ మాం త్వం భృశం దీనం విహ్వలం భయకంపితం ॥ 59 ॥ 4-39-59(30068)
మణీనష్టౌ చ వైడూర్యాన్హేమబద్ధాన్మహాప్రభాన్।
హేమదండప్రతిచ్ఛన్నం రథం యుక్తం తు వాజిభిః ॥ 60 ॥ 4-39-60(30069)
మత్తాంశ్చ దశ మాతంగాన్ముంచ మాం త్వం బృహన్నలే ।
గమిష్యామి పురం షండ ద్రష్టుం మాతరమద్య తాం ॥ 61 ॥ 4-39-61(30070)
ఏకోఽహమేవ మే మాతుః కుమారః కిం బ్రువే తతః।
విధిరేవంవిధే కాలే త్వద్వశం కురుతే హి మాం ॥ 62 ॥ 4-39-62(30071)
మాత్స్యస్య పుత్రో బాలోఽహం తేన చాస్మి సుపోషితః।
మాతృపార్శ్వశయానోఽహమస్పృష్టాతపవాయుమాన్ ॥ 63 ॥ 4-39-63(30072)
అదృష్టబాలయుద్ధోఽహం కుతస్తే కురవః కుతః।
మాతృపార్శ్వం గమిష్యామి ముంచ మాం త్వం బృహన్నలే ॥ 64 ॥ 4-39-64(30073)
ప్రలయార్ణవసంకాశం దృశ్యతే కౌరవం బలం ॥ 65 ॥ 4-39-65(30074)
స్త్రీణాం మధ్యేఽహమజ్ఞానాద్వీర్యశౌర్యాంకితాం గిరం।
ఉక్తో యౌవనగర్వేణ కో జేతుం శక్నుయాత్కురూన్ ।
అముక్త్వా మాం యది నయేర్మరిష్యామి తవాగ్రతః ॥ 66 ॥ 4-39-66(30075)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-67x(3172)
ఏవమాదీని వాక్యాని విలపంతమచేతసం।
ప్రసభం పురుషవ్యాఘ్రో రథస్యాంతికమానయత్ ॥ 67 ॥ 4-39-67(30076)
అథైనమబ్రవీత్పార్థో భయార్తం నష్టచేతసం ॥ 68 ॥ 4-39-68(30077)
అహం యోత్స్యామి కౌరవ్యైర్హయాన్సంయచ్ఛ మేతి మాం ।
ఆదదానః కిమర్థం త్వం పలాయనపరోఽభవః ॥ 69 ॥ 4-39-69(30078)
యుధ్యస్వ కౌరవైః సార్ధం విజయస్తే భవిష్యతి।
యస్య యంతాస్ంయహం యుద్ధే సంయచ్ఛామి హయోత్తమాన్।
రాజ్ఞో వా రాజపుత్రస్య తస్య యుద్ధే జయో ధ్రువం ॥ 70 ॥ 4-39-70(30079)
సర్వథోత్తర యుధ్యస్వ యంత్రా సహ మయా కురూన్ ।
జిత్వా మహీం యశః ప్రాప్య భోక్ష్యసే సకలామిమాం ॥ 71 ॥ 4-39-71(30080)
హతో వా ప్రాప్ససే స్వర్గం న శ్రేయస్తే పలాయనం ॥ 72 ॥ 4-39-72(30081)
అద్య సర్వాన్కురూంజిత్వా యథా జయమవాప్స్యసి।
తథాఽహం ప్రయతిష్యేఽత్ర సహాయోఽత్ర మతో హ్యహం ॥ 73 ॥ 4-39-73(30082)
యది నోత్సహసే యోద్ధుం శత్రుభిః శత్రుకర్శన।
ఏహి మే త్వం హయాన్యచ్ఛ యుధ్యమానస్య శత్రుభిః ॥ 74 ॥ 4-39-74(30083)
ప్రయాహ్యేతద్రథానీకం మద్బాహుపరిరక్షితః ।
అప్రధృష్యతమం ఘోరం గుప్తం ఘోరైర్మహారథైః ।
మా భైస్త్వం రాజపుత్రాగ్ర్య క్షత్రియోసి పరంతప ॥ 75 ॥ 4-39-75(30084)
అహం తైః కురుభిర్యోత్స్యే ప్రత్యానేష్యామి తే పశూన్ ।
ప్రవిశైతద్రథానీకమప్రధృష్యం దురాసదం ॥ 76 ॥ 4-39-76(30085)
యంతా భవ నరశ్రేష్ఠ యోత్స్యేఽహం కురుభిః సహ।
శూరాన్సమరచండాంశ్చ నయిష్యే యమసాదనం ॥ 77 ॥ 4-39-77(30086)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-39-78x(3173)
ఏవం బ్రువాణో వైరాటిం బీభత్సురపరాజితః।
సమాశ్వాస్య భయార్తం తముత్తరం భరతర్షభః ॥ 78 ॥ 4-39-78(30087)
ఇతస్తతో వివేష్టంతమకామం భయపీడితం ।
రథమారోపమాయాస పార్థః పరపురంజయః ॥ 79 ॥ 4-39-79(30088)
తమారోప్య రథోపస్థే విలపంతం ధనంజయః।
గాండీవం ధనురాదాతుముపాయాత్తాం శమీం ప్రతి। 4-39-80(30089)
ఉత్తరం తం సమాశ్వాస్య కృత్వా యంతారమర్జునః ॥ 80 ॥ ॥ 4-39-81(30090)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే విరాటపర్వణి గోగ్రహణపర్వణి ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః ॥ 39 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
